Urodzeni_Złoczów - Słownik biograficzny nauczycieli religii mojżeszowej w Galicji

Wurm Mojżesz (Mojżesz Mordche)

Ur. 15 XI 1880 r. w Sasowie (pow. złoczowski), syn Jossla, handlarza lasami, i Jenty Salitry. 29 VI 1896 r. w Złoczowie rodzice zawarli oficjalne małżeństwo, mieszkali w Sasowie. Mojżesz był starszym bratem Nuchima Wurma, także nauczyciela religii.

Wykształcenie i kwalifikacje: ukończył c.k. seminarium nauczycielskie w Sokalu; 16 IX 1903 – świadectwo dojrzałości (l. 35) tamże; 23 II 1910 we Lwowie – patent na nauczyciela szkół ludowych pospolitych (l. 11; z „postępem dobrym”); 8 X 1913 we Lwowie – uzupełniający egzamin z j. niemieckiego jako przedmiotu naukowego (l. 19); 29 VI 1906 –świadectwo kwalifikacyjne na nauczyciela religii mojżeszowej we Lwowie wydane przez tamtejszy Zakład Kształcenia Nauczycieli Religii Mojżeszowej (wynik egzaminu – „znakomity”); deklarował znajomość j. polskiego, ruskiego, niemieckiego i hebrajskiego (w mowie i w piśmie).

W czasie I wojny światowej, od VI lub IX 1915 r. do co najmniej 31 X 1918 r. (wedle własnej relacji z 1920 r. – aż do 15 IX 1919 r.) odbywał służbę wojskową w randze chorążego przy 55. pułku piechoty armii austriackiej.

Uchwałą sądu polubownego rekomendowano go (spośród 11 kandydatów) na opróżnioną posadę stałego nauczyciela w szkole ludowej pospolitej męskiej im. G. Piramowicza we Lwowie; 31 I 1918 r. otrzymał mianowanie tamże (faktycznie pracę nauczycielską we Lwowie rozpoczął jednak dopiero od poł. V 1919 r.).

15 IV 1921 r. we Lwowie ożenił się z Czarne (Cylą, Cecylią) Rosenkranz ze Śniatynia. Mieli córkę Deborę (ur. 2 IX 1922), która w latach 30. XX w. studiowała w prywatnym gimnazjum żeńskim we Lwowie. W 1937 r. Wurmowie mieszkali we Lwowie przy ul. Niemcewicza 7/II p.

Wg opinii inspektora szkolnego z 1934 r. był „sumienny i bardzo obowiązkowy. Metoda pracy należyta. Znajomość nowych kierunków dydaktycznych dostateczna. Inteligentny –  uczciwy” (CDIAUL, 179/7/4592, k. 43).

W latach 1919-26 pracował wieczorami po 2 h z dziećmi opuszczonymi w sierocińcu przy ul. Janowskiej 78. Po 1926 r., jak sam pisał, spędzał wieczory w klubie chłopięcym z „młodzieżą rzemieślniczą” przy ul. Janowskiej 54.

W drugiej połowie lat 30. XX w. miał problemy zdrowotne. Od X 1935 r. do I 1936 r. przebywał na urlopie z uwagi na rekonwalescencję po operacji. Badanie przeprowadzone w 1935 r. wykazało utratę zdolności do pracy na poziomie 70%. Mimo to nadal pracował w szkole. Był kilkukrotnie wzywany do stawiennictwa przed komisją lekarską drugiej instancji – znajdował jednak preteksty, by tego unikać. W 1937 r. orzeczono, że poziom jego utraty zdolności do zarobkowania wynosi 55%. Unikał pójścia na emeryturę, bojąc się obniżenia standardu życia. W sprawie tej wielokrotnie odwoływał się tak on sam, jak i jego żona (m.in. w liście do ministra). 28 II 1938 r. został przeniesiony w stan spoczynku z emeryturą w wys. 275 złr miesięcznie. Odwołał się i od tej decyzji; po uwzględnieniu odwołania – wstrzymano wypłaty.

Nauczyciel religii

1 V 1904-30 IX 1905 – szk. ludowa 6-kl. żeńska w Krośnie; tymczasowy nauczyciel z obowiązkiem nauczania religii także w szk. ludowej 6-kl. męskiej w Krośnie z łącznym obłożeniem 26 h tyg.; wg innego źródła – pracował w Krośnie w latach 1903-06; od 1 X 1905 r. do 31 III 1906 r., będąc na bezpłatnym urlopie, uczęszczał do Zakładu dla Kształcenia Nauczycieli Religii Mojżeszowej;

od r. szk. 1905/06 do 30 IX 1907 r. –  filia szk. żeńskiej 4-kl. im. T. Czackiego we Lwowie; tymczasowy nauczyciel z obłożeniem 26 h tyg.;

od 1908 (lub 1 X 1907) do 1909 r. –  szk. etatowa męska 4-kl. im. św. Elżbiety we Lwowie; nauczyciel tymczasowy;

1908-09 – szk. etatowa żeńska 4-kl. im. H. Sienkiewicza we Lwowie; nauczyciel tymczasowy;

od 1908 (lub 1 X 1907) do 1909 r. –  szk. etatowa męska 4-kl. im. Marii Magdaleny we Lwowie; nauczyciel tymczasowy;

od 1908 (lub 1 X 1907) do 1909 r. – szk. wydz. żeńska 3-kl. poł. z 4-kl. pospolitą im. Marii Magdaleny; nauczyciel tymczasowy;

1908-09 – szk. wydziałowa męska 3-kl. poł. z 4-kl. pospolitą im. św. Antoniego we Lwowie;

od 1 IX 1908 do 1910 r. – szk. etatowa 4-kl. męska im. S. Konarskiego we Lwowie; obłożenie – 10 h tyg. (w tym 1 egzorta);

od 27 X 1908 do końca r. szk. i w latach 1910-14 – szk. wydziałowa żeńska 3-kl. poł. z 4-kl. im. św. Marcina we Lwowie; obłożenie – 18 h tyg. (w tym 1 egzorta);

1 XI 1908-4 VII 1909 – szk. wydziałowa męska im. św. Marcina; obłożenie – 6 h tyg. (w tym 1 egzorta);

1 IX 1908-05 X 1911 – szk. 4-kl. żeńska im. M. Reja we Lwowie; tymczasowy nauczyciel z obłożeniem 6h tyg. (w tym 2 egzorty); wg innego źródła – zatrudniony tamże w latach 1907 i 1910-11;

6 X 1911-31 X 1918 – szk. męska im. Jana III Sobieskiego we Lwowie; tymczasowy nauczyciel;

1911/12 – szk. żeńska im. T. Czackiego; obłożenie – 6 h tyg.;

1912/13 – szk. żeńska im. św. Antoniego; nauczyciel tymczasowy z obłożeniem 4 h tyg.;

od 1 XI 1918 do II 1938 r. – szk. męska im. H. Sienkiewicza, szk. żeńska im. H. Sienkiewicza, szk. żeńska im. św. Antoniego oraz szk. żeńska im. S. Staszica (placówki nr 13, 19, 33 i 34) we Lwowie; w okresie 1 XI 1918-31 XII 1926 – nauczyciel tymczasowy; od 1 I 1927 – nauczyciel stały (na mocy dekretu ZOSL – od 29 IX 1929); posiadamy fragmentaryczne dane o obłożeniu: szk. żeńska św. Antoniego w r. szk. 1922/23 – 11 h tyg.+ egzorta; szk. żeńska im. S. Staszica w r. szk. 1928/29 – 16 h tyg. + egzorta, w r. szk. 1932/33 – 14 h tyg. tamże; szk. męska H. Sienkiewicza w r. szk. 1928/29 – 5 h tyg., w r. szk. 1932/33 –  8 h tyg. tamże; szk. żeńska im. H. Sienkiewicza w r. szk. 1928/29 – 5 h tyg.; być może nie pracował we wszystkich placówkach przez cały wskazany okres;

1922/23 – szk. męska im. T. Kościuszki; obłożenie – 13 h tyg. + 1 egzorta.

Bibl. przedm.

A.

CAW, kolekcja akt personalnych i odznaczeniowych, M. Wurm, teczka nr 9445, bp.;

CDIAUL, 178/1/592; 178/1/4598; 179/7/4591; 179/7/4592, k. 24-272; 701/2/816, k. 66, 68-69; 701/2/971, k. 32, 36; 701/2/1439, k. 140; 701/2/1703, k.7, 100; 701/3/845, k. 30; 780/3/218, k. 334;

DALO, 1/45/1009; 3/1/5012, k. 33-34;

Sz. 1905, s. 585, 586; 1906, s. 615; 1907, s. 622; 1908, s. 623, 624, 625, 626; 1909, s. 674, 675, 677; 1910, s. 673, 674, 675; 1911, s. 724, 728; 1912, s. 718; 1913, s. 784; 1914, s. 795;

IX. Sprawozdanie C. K. RSO Miejskiej ze stanu szkół ludowych Król. Stoł. Miasta Lwowa za lata szkolne 1904/5 i 1905/6 z 2 tablicami i 10 rysunkami, Lwów 1907, s. 192, 248;

X. Sprawozdanie C. K. RSO Miejskiej ze stanu szkół ludowych Król. Stoł. Miasta Lwowa za rok szkolny 1906/7, Lwów 1908, s. 206, 210, 213, 218, 219, 220.

B.

Lehnert (1924, s. 36); Łapot (2012, s. 401); Łapot (2019, s. 249-250 – biogram, Nuchim i Mojżesz Wurmowie potraktowani jako jedna postać); Romantsov (2017, s. 100).

Ikonografia

Zdjęcie legitymacyjne podpisane "Mojżesz Wurm", przedstawiające mężczyznę w średnim wieku, przypięte spinaczem do kartki

M. Wurm, CAW, kolekcja akt personalnych i odznaczeniowych, teczka nr 9445, bp.

Autorstwo hasła

Prosimy, by przywołując hasło podawać poniższy adres bibliograficzny i link do słownika:

Jolanta Kruszniewska, Maria Vovchko, Wurm Mojżesz (Mordche), w: Słownik biograficzny nauczycieli religii mojżeszowej. Edycja internetowa (2025).

Link do Wielkiej Genealogii Minakowskiej

https://wielcy-1pl-18xw0czkd226c.hps.bj.uj.edu.pl/wgmi/?m=NG&t=PN&n=sw.1509870