Ur. 2 XII 1860 r. w Żołyni (pow. Łańcut), syn Salomona i Gitli Schipperów z Żołyni. Młodszy brat Natana Szypera (por. biogram; utrwaliła się różna pisownia nazwisk braci –reskryptem Namiestnictwa z 1890 r. nazwisko Naftalego ustalono na Schipper). Podczas studiów (zgodnie z zapisem w katalogu studiów) Natan Szyper, nauczyciel, zamieszkały przy ul. Źródłowej, pozostawał jego opiekunem. 

Wykształcenie i kwalifikacje: w latach 1877-81 – kurs przygotowawczy do c.k. seminarium nauczycielskiego we Lwowie i studia w c.k. seminarium nauczycielskim we Lwowie; 1880/81 – jako student trzeciego roku, otrzymał bardzo dobrą ocenę z religii (za pierwszy semestr od J. Sperlinga, za drugi – od J. Planera); 1881 r. – świadectwo dojrzałości c.k. seminarium nauczycielskiego we Lwowie z odznaczeniem; dn. 3 III 1885 r. – patent do szkół pospolitych z odznaczeniem (uprawnienia do nauczania w szkołach z j. polskim, ukraińskim i niemieckim), na podstawie egzaminu zdanego przed komisją we Lwowie; dn. 14 X 1889 r. – egzamin uzupełniający z nauki religii, zdany przed komisją w Stanisławowie –  ocena „zadowalająca”; 1895 r. – patent do szkół wydziałowych z pierwszej grupy do szkół z j. polskim. Według własnej relacji – był słuchaczem filozofii na Uniwersytecie Lwowskim (poświadczył ukończenie ośmiu kursów) i w 1912 r. otrzymał absolutorium. 

W 1904 r. był członkiem zarządu Związku Nauczycieli Religii Mojżeszowej. 

Zaangażowany w pracę pedagogiczną, autor podręczników do nauczania oraz artykułów o treści pedagogicznej. Założyciel i prezes Towarzystwa Nauczycieli Religii Mojżeszowej Szkół Ludowych i Wydziałowych w Galicji w latach 1905-32 (Tow. zał. w 1905 r. w Stanisławowie; w 1909 – siedziba przeniesiona do Lwowa; po I wojnie światowej, w 1923 r. – reaktywowane jako Towarzystwo Nauczycieli Religii Mojżeszowej Szkół Powszechnych w Polsce; rozwiązane w 1936 r.). Redaktor i wydawca miesięcznika „Wychowanie i Oświata” (wychodzącego w latach 1905-14 i 1925-26), organu prasowego Towarzystwa. Członek Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego (przynajmniej w 1909 r. i wcześniej) oraz wielu stowarzyszeń o charakterze oświatowym i filantropijnym (m. in. opłacał pięć miejsc w Zakładzie Sierót Żydowskiej Gminy Wyznaniowej we Lwowie; ufundował do tamtejszego Templa dwa postumenty pod rodały). Był także członkiem Związku Polaków Wyznania Mojżeszowego, brał udział w I Walnym Zjeździe Zjednoczenia Polaków Wyznania Mojżeszowego, który odbył się między 10 a 12 V 1919 r. w Warszawie. 

Jako specjalista nauczania religii mojżeszowej, wraz z M. Weissbergiem, brał udział w ankiecie w sprawie reformy planów nauki religii w szkołach średnich, ludowych i wydziałowych, która odbyła się we Lwowie w dniach 10-11 II 1907 r. 

W dniach 23 i 27 XII 1908 r., Towarzystwo NRM w Stanisławowie, na podst. paragrafu 9. statutu Tow., wykluczyło ze swego grona dwóch członków: Ozyasza Offenbergera, nauczyciela religii w szk. wydz. męskiej w Stanisławowie oraz Hersza Kramera, nauczyciela religii w Bohorodczanach. Obaj weszli następnie w konflikt personalny z Schipperem, ogłaszając w prasie “List otwarty”, w którym oskarżyli przewodniczącego Towarzystwa o despotyzm i celowe szkodzenie H. Kramerowi, ubiegającemu się o posadę w Stanisławowie; ponadto zarzucili Schipperowi liczne nadużycia finansowe i podali w wątpliwość jego znajomość j. hebrajskiego. 

Konflikt podzielił środowisko nauczycieli – o ile Towarzystwo NRM opowiedziało się po stronie Schippera, o tyle na zwołanej we Lwowie 4 III 1909 r. konferencji lwowskich nauczycieli religii mojżeszowej postanowiono „nie utrzymywać z panem Naftalim Schipperem żadnych stosunków koleżeńskich, towarzyskich ani zawodowych”; pismo podpisało 29 osób, w tym rabini J. Caro i W. Guttman. W tym samym czasie RSK przydzieliła Schippera do szkoły we Lwowie, zaś lwowska gmina żydowska zdecydowała się prosić RSK o przeprowadzenie dochodzenia. Prośbę jednak odrzucono jako bezpodstawną; podobnie odrzucone zostały prośby gminy o przydzielenie Schippera do szkół lwowskich.  

Schipper zyskał w konflikcie poparcie gminy żydowskiej w Stanisławowie, która „Schippera przedstawia jako człowieka nieskazitelnego charakteru i niepospolitych zasług nauczycielskich i obywatelskich” (701/3/2827, s.38). 

Po jego stronie opowiedziało się także Polskie Towarzystwo Pedagogiczne oraz nauczyciele religii mojżeszowej z poszczególnych miejscowości Galicji. 

Ostatecznie – konflikt zażegnano wycofaniem oskarżenia przeciwko Schipperowi. 

Pozostał jednak osobą wzbudzającą kontrowersje w swoim środowisku – w 1920 r., podczas żydowskiego Nowego Roku, widziano go jeżdżącego koleją elektryczną, co wywołało powszechne zgorszenie. Przełożeństwo gminy izraelickiej we Lwowie wystosowało doń list z upomnieniem, w którym podkreślano, że nawet niedomaganie fizyczne nie może usprawiedliwiać naruszania obowiązujących przepisów religijnych. W odpowiedzi Schipper zapewniał jednak, że nie korzystał z komunikacji i musiano go pomylić z kimś innym. 

W 1912 r. – Sejm Galicyjski podjął uchwałę stanowiącą, że: „Naftalemu Schipperowi stałemu naucz. religii mojżeszowej w Stanisławowie wlicza Sejm w drodze łaski do emerytury na wypadek spensyonowania pięć lat służby spędzonej w zawodzie nauczycielskim przed rokiem 1890”. 

W czasie I wojny światowej przebywał wraz z rodziną w Wiedniu; 4 XI 1916 r. przesłał do gimnazjum Zofii Strzałkowskiej informację, że w ciągu dwóch tygodni powróci do obowiązków nauczycielskich. 

W 1926 r. – przeszedł na emeryturę.  

Dn. 12 IX 1866 r. we Lwowie wziął ślub z Leą (Laurą) z d. Kohl, pochodzącą z jarosławskiej rodziny rabinackiej. Lea zaangażowana była w wiele organizacji pomocowych i charytatywnych; była założycielką Stowarzyszenia Pomocy dla Biednych Położnic i Bratniej Pomocy w Stanisławowie. Z ich związku narodziły się dzieci: 

Zygmunt (ur. 23 VII 1887 w Stanisławowie), 7 VI 1914 r. ożenił się z Marcelą Metanomską (córką Adolfa, aptekarza i burmistrza miasta Komarno, i Diany z Eliasiewiczow); był adwokatem we Lwowie (stopień dr.), w 1922 figurował na liście obrońców wojskowych (prawo do bronienia w procesach wojskowych); wraz z żoną zginął w czasie Holokaustu; 

Aleksander (ur. 26 VI 1890), w 1907 r. otrzymał świadectwo dojrzałości w szkole realnej w Stanisławowie; w 1932 r. pracował jako inżynier w Belgii; żonaty z Anną Horowitz z Krakowa; 

Eugenia (ur. 6 VII 1892 w Stanisławowie; zm. 9 XII 1896 tamże);  

Henryk (ur. 1 X 1900 w Stanisławowie; zm. 6 V 1949 w Warszawie; w 1948 r. zmienił brzmienie nazwiska na Szyper), w VI 1918 złożył egzamin dojrzałości w gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie; w 1918/19 rozpoczął studia na wydz. filozoficznym UJ; historyk literatury (stopień dr.)  

Zm. 16 XII 1932 r. w Krynicy (w wieku 71 lat) na krwotok płucny; pochowany we Lwowie. Żona Lea zm. przed 1932 r. 

uczył religii w żeńskim seminarium w Stanisławowie i w żeńskim gimnazjum w Stanisławowie przez 14 lat. 

1887-1911 – szk. wydziałowa żeńska w Stanisławowie (od 1898 r. – 5-kl. poł. z 4-kl. ludową im. królowej Jadwigi); 7 V 1890 – mianowanie na nauczyciela tymczasowego (l. 723); 15 X 1890 – mianowanie na nauczyciela stałego (l. 15571);  

1896, 1898-99 – szk. etatowa żeńska 5-kl. im. król. Zofii w Stanisławowie; zastępca nauczyciela; 

1900-01 – szk. wydziałowa męska 3-kl. poł. z 4-kl. pospolitą im. A. Mickiewicza w Stanisławowie; 

w I 1909 r. – decyzją RSK przeniesiony na własną prośbę do szk. wydziałowej im. A. Mickiewicza we Lwowie; nauczał także religii w gimnazjum i seminarium żeńskim Zofii Strzałkowskiej; z powodu konfliktu z rabinem J. Caro i nauczycielami religii mojżeszowej we Lwowie, gmina żydowska udzieliła pozwolenia na objęcie posady w szkole wydziałowej dopiero w III 1910 r., po wniesieniu przeprosin za obrazę kolegów i cofnięciu przez nich protestu z dn. 4 III 1909 r.; 

1910-14 – szk. wydziałowa 3-kl. męska poł. z 4-kl. pospolitą im. A. Mickiewicza we Lwowie; latem 1921 r. prosił o przeniesienie ze szkoły męskiej im. Mickiewicza do szkoły męskiej im. Kościuszki – otrzymał odpowiedź odmowną; 

22 VI 1911 – mianowany przez RSK nauczycielem religii w 3-kl. szkole wydziałowej męskiej poł. z 4-kl. szkołą pospolitą im. A. Mickiewicza we Lwowie; 

1912/13 – stały nauczyciel rel. w szkole wydz. męskiej im A. Mickiewicza we Lwowie z płacą 3300 k.; także – stały nauczyciel w szkole męskiej im. ces. Elżbiety; 

1910-11 – szk. pospolita 4-kl. męska im. Piramowicza we Lwowie; 

1912-14 – szk. pospolita męska 4-kl. im. ces. Elżbiety we Lwowie; 

1912 – szk. pospolita męska 4-kl. im. T. Kościuszki we Lwowie; 

od 1909 r. – prywatne gimnazjum żeńskie Zofii Strzałkowskiej we Lwowie; za zezw. RSK – 8 h tyg.;  

1910-13 – prywatne żeńskie seminarium nauczycielskie im. Zofii Strzałkowskiej we Lwowie; 31 XII 1912 – zezwolenie (prezenta) od Przełożeństwa Gminy Izraelickiej we Lwowie na nauczanie religii w żeńskim gimnazjum prywatnym Zofii Strzałkowskiej i w liceum Fanny Dittner we Lwowie z obłożeniem 11 h tyg.;  

1912-14, 1925-27 – prywatne gimnazjum żeńskie Zofii Strzałkowskiej we Lwowie; kl. 1-8 z obłożeniem po 2h tyg.; 

1924 – spensjonowany jako nauczyciel religii we Lwowie.

1881-82 – bezpłatny praktykant w szk. im. T. Czackiego we Lwowie; 

1883-84 – płatny praktykant w szk. męskiej im. T. Czackiego we Lwowie; 

1886-91 – 4-kl. szkoła męska izraelicko-polska stowarzyszenia Israelitische Allianz w Stanisławowie; 29-31 III 1886 r. – mianowanie na starszego nauczyciela tamże. 

Natan Szyper i Naftali Schipper Zbiór modlitw dla szkół ludowych i wydziałowych, z dodatkiem modlitwy na Nowy Rok. Wydanie 5, poprawione i pomnożone, Lwów, nakład autorów, 1905(?) r.; 

liczne artykuły w pismach pedagogicznych “Światło – Ha-Maor” i “Wychowanie i Oświata”. 

A.  

AGAD, 300/638, k.130, poz. 130, księga ślubów, Lwów; 300/1224, k. 158, poz. 376, księga urodzeń, Stanisławów; 300/1225, k. 162, poz. 301; k. 358, poz. 312, księga urodzeń, Stanisławów; 300/2197, s. 237, poz. 657, księga urodzeń, Stanisławów;300/3546, k. 212, poz. 1112, księga metrykalna zgonów, Lwów;  

CDIAUL, 146/51v/463; 178/1/4714, k. 49-50; 701/3/2827, k. 8, 60; 

DAIFO, 278/1/2, s. 2; 

DALO, 1/53/1235; 96/1/55, s. 75-79 (delo o registracii evrejskoho sojuza uczytelej relyhii mojzeszowoj vo Lvovie);

Sz. 1890, s. 483; 1891, s. 483; 1891, s. 482; 1892, s. 482; 1893, s. 482; 1894, s. 482; 1895, s. 482; 1896, s. 482, 483; 1897, s. 482; 1898, s. 582, s. 583; 1899, s. 582, s. 583; 1900, s. 582; 1901, s. 582; 1902, s. 639; 1903, s. 639; 1904, s. 639; 1905, s. 639; 1906, s. 675; 1907, s. 675; 1908, s. 675; 1909, s. 728; 1910, s. 728; s. 571, s. 672, 675; 1911, s. s. 601, s. 722, s. 727, 788; 1912, s. 605, s. 716, 720; 1913, s. 665, s. 782, 786; 1914, s. 792, s. 796; 

Spr. Wyższej Szk. Realnej, Stanisławów 1907, s. 69; 

Stenograficzne Sprawozdania z Pierwszej Sesyi Dziewiątego Peryodu Sejmu Krajowego Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem z roku 1912. [T. 4] [Kadencja IX, sesja I], Posiedzenie 114-119 [całość], s. 6251-2; 

Spr. Pryw. Gimn. Żeńskiego Zofii Strzałkowskiej, Lwów 1913, s. 32; 1914, s. 82; 

Spr. Zakł. Naukowego Żeńskiego im. Zofii Strzałkowskiej, Lwów 1926, s. 63; 1927, s. 41; 

Dz. U. RSK, 1904, nr 22b, s. 367; 1911 s. 244;  

Dz. U. dla Okr. Szk. Lw, 1924, nr 7, s. 374; 

„Izraelita: organ Stowarzyszenia Szomer Izrael” (Lwów) 1886, nr 9, s. 35; 

“Słowo Polskie” (wydanie popołudniowe). 1904, nr 61, s. 5; 

„Kurier Stanisławowski”, 1907, nr 1116, s. 2; 1909, nr 1221, s. 2;  

„Wychowanie i Oświata”, 1909, nr 1, s. 254; 

Niegodna walka, Własne sprostowanie, Enuncyacye Wydziału, Odpowiedź, „Wychowanie i Oświata”, 1909, nr 34, 1-4; 

„Gazeta Lwowska” 1932, nr 302, s. 7; 

Z karty żałobnej, „Chwila”, 1932, nr 4938, s. 12, 14; [nekrolog],  

Almanach Żydowski, red. Herman Stachel, Lwów-Warszawa-Poznań, 1937, s. 521. 

Pamiętnik pierwszego walnego Zjazdu Zjednoczenia Polaków wyznania mojżeszowego wszystkich ziem Polskich, Warszawa, 1919, s. 98. 

B. 

Księga pamiątkowa wychodźców wojennych … (1915, s. 174); Historya szkół ludowych… (1895, s. 237); Kulczykowski (2004, s. 655); Zagórowski (1926, s. 148, 379); Łapot (2019, s. 238-239 [biogram]); Maślak-Maciejewska (2025, s. 714-716, 723-731). 

Prosimy, by przywołując hasło podawać poniższy adres bibliograficzny i link do słownika: 

Maria Vovchko, Schipper Naftali, red. nauk. i uzupełn. Jolanta Kruszniewska, w: Słownik biograficzny nauczycieli religii mojżeszowej. Edycja internetowa (2025).